زن ایرانی در عصر ساسانی 2
موبدان زرتشتی ساسانی همانند روحانیان بعض از ادیان، از دل نگرانی عمیقی نسبت
به زنان رنج میبردهاند و زنان را عامل اصلی انحراف مرد از وظایف دینی میدانستهاند. شاید
این نگرانیها از آنجا ناشی میشده که زنان در برابر آنان مقاومت و سرسختی بیشتری
نشان میدادهاند. در کتاب پهلوی «بندهش» چنین گزارش میشود که اورمزد از یافتن موجودی
دیگر برای انجام زایمان ناتوان بود و از روی ناچاری زن را برای اینکار انتخاب کرد. زنی که حتی
خداوند را نیز میرنجاند و از تبار «جِـهی» (روسپی/ دختر اهریمن) است. به این ترتیب زنان
نمیتوانستهاند همچو مردان راهی به سرای اهورامزدا داشته باشند (بندهش، مهرداد بهار،
بخش نهم، در باره چگونگی زنان).
همان گونه که در این کتاب زنان از تبار دیوان شرور دانسته شدهاند، در«اندرزهای آذرباد
مهرسپندان» موبد بزرگ عصر شاپور دوم (که هنوز هم در نیایشخوانیها به فروهرش درود
فرستاده میشود) از بیخردی و رازگشایی و اعتمادناپذیر بودن زنان سخن رفته است (آذرباد
مهرسپندان، رهام اشه،بخشهای گوناگون).
متون فقهی زرتشتی، مقررات و دستورهای سختگیرانه فراوانی در باره اعمال و حرکات زنان
دارند،به گونه ی که زنان حتی در کوچکترین و شخصیترین کارهای روزمره خود حق تصمیمگیری
نداشتهاند.آنان به هنگام دشتان ماهانه موظف بودهاند تا در جایی زندان مانند و دور از همگان
به نام «دشتانستان» اقامت کنند و از آن خارج نشوند و نگاهشان به آتش نیفتد. از آنجا که زنان
در این مدت سخت آلوده و خطرناک دانسته میشدهاند، موظف بودهاند از ظرفهای مخصوصی
استفادهکنند و هیچ ارتباطی با دنیای خارج از دشتانستان نداشته باشند. زنان همچنین موظف
بودهاندتا پس از پایان دشتان ، دویست مور دانهکش را بکشند و خود را با پیشاب (ادرار) گاو نر
شستشو دهند (گاه در برابر یک موبد مرد، چون زنان حق موبد شدن نداشتهاند). چنانچه زنی
در این مدت آهنگ شوهر خود را میکرد، سزایش «مرگ ارزانی/ اعدام» بود. (ماتیگان هزار
دادستان، آناهیتا پریخانیان، چاپ ایروان، به زبانهای ارمنی، انگلیسی و روسی؛ همچنین
بنگرید به بخشهای گوناگون از متن اوستایی «ودیوداد/ وندیداد»).
این مسئله امروزه هم وجود دارد البته به نوع صورت مدرن و امروزی خود و اگر به خانه های 20
سال قبل زرتشتیان بروید پستو های برای این موارد بدون منفذ و تاریک موجود است.
زندانی کردن زنان به هنگام زائیدن طفل مرده نیز رایج بود. در این هنگام مزداپرستانِ زرتشتی
میباید در جایی بیآب و علف، اتاقکی بسازند و زن را به آنجا ببرند. زن موظف بود در آن اتاقک
چند جام از آمیخته پیشاب گاو نر با خاکستر را بنوشد در حالیکه تا سه روز حق نوشیدن آب را
نداشته است (وندیداد، در مجموعه اوستا، گزارش استاد جلیل دوستخواه، جلد دوم، ص
۷۱۳ تا ۷۱۶).
ببینید امروزه چه تلاشی در راه پاک و راستین نشان دادن آن دوران می کنند تا گذشته خود را
لاپوشانی کنند البته از این گروه سانسور و نابود کردن حقیقت چیز عجیبی نیست که در این
امر دستی دراز دارند.
برداشتی از دکتر رضا مرادی یاث آبادی
